Kavrakoğlu Management Institute Kurucusu ve Başkanı Prof. Dr. İbrahim Kavrakoğlu

Değerli olan bilgi değil, yaratıcılıktır

10 yıl önce Fransa, Japon otomobil şirketlerine kota uyguluyordu. Yılda iki-üç milyon otomobilin satıldığı Fransa'da Japonların satışı yılda 40 bin ile sınırlıydı. O dönemde bir gazeteci Fransa Başbakanı'na bunun nedenini sorduğunda şu yanıtı aldı: 'Japonlar son derece rekabetçi çalışıyor. Bu yüzden daha ekonomik araçlar sunuyorlar. Bıraksak, her taraf Japon otomobiliyle dolacak, onun için biz de kota koyuyoruz.' Bunun üzerine gazeteci; 'Yaptığınız doğru mu? Serbest piyasa ekonomisi ile bağdaşır mı?' diye sordu. Başbakan ise bu kez şu yanıtı verdi: 'Belki bağdaşmıyor ama biz Fransızız ve hayatımızı çalışarak geçirmek istemiyoruz. Japonlar çok rekabetçi diye Fransız gibi yaşamaktan mı vazgeçeceğiz? 30 saat yerine 60 saat mi çalışacağız?' Cevap bu noktaya gelmişti çünkü soru yanlıştı. Doğru soru şu olmalıydı: 'Daha akıllıca ama, acaba yine 30 saat çalışarak nasıl daha fazla refah sağlarız?'
Kavrakoğlu Management Institute Consulting Kurucusu ve Başkanı Prof. Dr. İbrahim Kavrakoğlu, yetenek ekonomisinin çıkış noktasını bu örnek olayla çok yalın bir şekilde açıklıyor. Daha az çalışarak, daha fazla katma değer yaratmamızı, kâr etmemizi, büyümemizi, dünya çapında değere sahip şirketler yaratmamızı sağlayacak gücün ise bilgi değil, yaratıcılık olduğunu söyleyecek kadar radikal bir çıkış yapıyor. Bu noktada topu eğitim sistemine atıyor. Türkiye'de bir ilkokul mezununun, sıradan bir Amerikalıdan daha fazla bilgiye sahip olmasına rağmen, ABD'de uzmanlaşmanın daha fazla olması nedeniyle, ülkede bu kadar büyük şirketin ve yeni işin ortaya çıktığını söyleyen Kavrakoğlu, başarılı olmak için "herkesin yüksek genel eğitimle yoğrulmuş olmasının" gerekmediğinin de altını çiziyor. Hatta bazen genel eğitim yaratıcılığın ve yenilikçiliğin önünde bir set bile olabiliyor.

Sözü, yetenek ekonomisi hakkında radikal yorumlar yapan ibrahim Kavrakoğlu'na veriyoruz.

TH: Yetenek ekonomisi olarak tanımlanan yeni kavram hakkında siz ne düşünüyorsunuz?
Bu sorunun yanıtına farklı bir açıdan yaklaşmak istiyorum. Serbest piyasa ekonomisi uygulanan ülkelerde, refahı yaratan devlet değil, şirketlerdir. Bir şirketin yaratabildiği değer, bireylerin tek tek yaratabildiklerinden daha yüksektir. Peki, şirketler nasıl değer yaratır? Kâr ederek ve katma değer yaratarak. Şimdi ikisini de sorgulayalım: Bütün ekonomi kitapları katma değer üzerinedir. Zaten milli gelir de yaratılan tüm katma değerin toplamı demektir. İşte, eksik ve yanlış olan da budur. Şirketler katma değer yaratmaya devam ettikleri halde batabilirler. Yeni bir şey söylemiş olmadım ama bakmamız gereken temel nokta katma değer değil, kârlılık. Katma değer önemli ama tek başına yeterli değil. Şirketlerin mutlaka kâr etmesi gerekiyor. Örneğin; bir otomobili tartın ve içindeki malzemelerin değerini alt alta koyup toplayın; ederi iki bin doları geçmez. Ama estetik, orijinal şekil verilip özel fonksiyonu yerine getirir hale getirildiğinde 100 bin dolar değer edebiliyor...

TH: Bu noktada şirket değeri nasıl bir fark yaratıyor?
Şirketi de ürün gibi düşünelim. Değerine iki şekilde bakmak gerekiyor: Muhasebe gözüyle; şirketin varlıklarını alt alta yazıyorsunuz, defter değeri diyelimki 60 milyon dolar olarak ortaya çıkıyor. Oysa şirket piyasada 200 milyon dolar ediyor. Arada 160 milyon dolarlık bir artı değer yaratılmış. İşte bu değer, ekonomi hesaplarının, iktisat kitaplarının hiçbirinde yok. Şirketlerin en fazla değer yarattığı ülke olan ABD'ye bakalım. Bu ülkede borsaya kayıtlı şirketlerin piyasa değeri 12 trilyon dolar. Amerikan ekonomisinin büyüklüğü de 12 trilyon dolar. Bu şirketlerin toplam defter değeri ise üç trilyon dolar. Bu kadar başarılı bir ülke ekonomisine sahip olmalarının en önemli nedeni de bu!

TH: Vurguladığınız yanlışlık nereden kaynaklanıyor?
Bir ülkedeki en önemli gelir kaynağı ihracat değil, o ülkede yaratılan değerdir. O yüzden ABD ekonomisi iyi anlaşılamıyor. Klasik modellerle bunu açıklayamıyorlar. Örneğin Google'a yatırılan para bir-iki milyar dolarken, piyasa fiyatı 100 milyar dolar. Bunu başaran başka kimse yok. Çünkü orada yeni bir bilgi devreye giriyor. Başkasında olmayan ya da başkasının kullanamadığı bir bilgiyi var ediyor ve kullanıyorlar. Milyarlarca insan arama işini Google'dan yapıyor. Böylece reklâm ve tanıtımlar da orada yoğunlaşıyor. Reklam fiyatı Google'da TV'ye kıyasla 20 kat değerli. Diyelim ki otuz saniyelik bir otomobil TV reklâmına 100 bin dolar harcadınız. Fakat o reklâmı izleyen insanların yüzde 99'u otomobil alıcısı değil. Ama Google'da otomobil arayanların sitesine reklâm veriliyor. Bu nedenle fiyatı da yüksek oluyor tabii. İşte bu, yetenek ve yaratıcılıktır. Vizyon ve know-how'ın bir araya gelmesidir. Yazılım yapan binlerce şirket var ama bunu başarabilen çok az.

TH: Bahsettiğiniz bu farkın genetik ve/veya eğitimle nasıl bir ilişkisi var?
Belki de en az ilgili olduğu konu genetik. ABD'de çalışan birçok yabancı var ve çoğu da Amerikalılardan daha başarılı. Bu ortamla ve eğitimle ilgi bir şey. Bakın bir örnek vereyim: 35 yıl önce Boğaziçi Üniversitesi, Robert Kolej'di. Robert Kolej'deki ve diğer Türk üniversitelerindeki mühendislik programlarını karşılaştırdığımızda, Türk üniversitelerinde iki kat daha fazla ders verildiği ortaya çıktı. Yaratıcılık daha çok derse girerek değil, yaşayarak, uygulayarak, kafa yorarak gelişiyor. Derse girdiğiniz zaman hocayı dinlemek zorundasınız. Bilgi edinme seansı yaşıyorsunuz, yaratıcılık değil. Türk üniversitelerinde bir saatlik ders için yarım saat çalışmak yeter. Yani öğrenci 40 saat derse girer, 20 saat de kendisi çalışır. Robert Kolej bunun tam tersiydi. Girdiğiniz her saat için, sizin iki saat çalışma yapmanız gerekiyordu. Yani kafa yorarak geçirdiği süre dört kat fazla. İşte bu tamamen Amerikan modelidir. Dolayısıyla biz değerli olan bilgidir zannediyoruz, oysa yaratıcılıktır.

TH: Biz kullanacağımız ya da kullanmayacağımız büyük bir bilgi yüküyle yaratıcılıktan kopuyoruz...
Bizde bir ilkokul mezunu bile sıradan bir Amerikalıdan daha fazla bilgiye sahiptir. Diğer taraftan Amerika'da da uzmanlaşma daha fazladır. Çünkü toplum yapısı rekabetçidir. Ben genel kültür sahibi olmaktan yanayım ama öncelikle yaratıcılığın geliştirilmesi gerekiyor. Tabii işin başka boyutları da var. Avrupa'da mevzuatı olmayan bir şeyi yapamazken Amerika'da yalnızca yasak olanın mevzuatı var.