Dünya Bankası Türkiye Temsilcisi Andrew Vorkink

Gençlerin yetenekleri pazarın ihtiyaçlarından uzak

Yetenek doğuştan gelen, genetik bir özellik midir? Yoksa dış unsurlarla mı gelişir, zenginleşir? Yetenek ekonomisinin bireyleri, nasıl bir ortamda yetişir? Yetenek ekonomisini yetiştiren eğitim sistemi, nasıl bir yapıya sahip olmalıdır? Eğitimciler nasıl bir eğitime tabi tutulmalıdır? Türkiye'nin eğitim sistemi, böyle bir ekonominin güçlü bir üyesi olmamız için gerekli altyapıyı oluşturabiliyor mu? Bugün köklü bir reform yapılması durumunda, etkilerini ne zaman görmeye başlayabiliriz? Bu bize, neleri kaybettirebilir, neleri kazandırabilir?

Dünya Bankası'nın gündeminde, Türkiye'nin yetenek gelişimine yönelik hararetli çalışmalar ve tartışmalar yaşanıyor. Dünya Bankası'nın geçtiğimiz aylarda tamamladığı, THEMA'nın diğer sayfalarında kapsamlı olarak görebileceğiniz "Eğitim Sektörü Çalışması" da bu yönde yapılan önemli çalışmalardan biri.

Dünyanın geleceğinde "stratejik önem taşıyan" Türkiye'de, yeteneğin, özellikle genç nüfusun yeteneğinin gelişimi, kritik bir
değer taşıyor. Kısa ve orta vadede, bu yönde daha fazla somut adım atılması ve köklü bir değişim için harekete geçilmesi konusunda önemli mesajlar var.

Dünya Bankası Türkiye Temsilcisi Andrew Vorkink ile yetenek ekonomisi, Türkiye ve eğitim sistemi üzerine konuştuk.

TH: Bilgi ekonomisinden sonra tartışılmaya başlanan "yetenek ekonomisi"ni nasıl değerlendiriyorsunuz? Geleceğin ekonomisinde "yetenek" ne tür bir anlam ve önem ifade edecek?
Bilgi ekonomisinde zenginlik şu koşullara bağlıdır:  Ekonomik gelişim, rekabet gücü, tüketici talep ve isteklerini bilmek, ekonominin
ve pazarın değişimine göre yeni işler/beceriler geliştirebilmek. Bu koşulları yaratan ise bireyler ve yenilikçi yaklaşımla, birlikte öğrenme kültürüyle, zaman içinde yeni bilgileri paylaşabilen, yaratabilen ve uygulayabilen organizasyonlardır. Bilgi ekonomisi organizasyonları, üyelerinin becerilerini ömür boyu artırıp geliştirerek, öğrenme ve iletişim kurmanın önündeki duvarları kaldırarak; yoğun, heterojen ve esnek grup yapılarında insanları bir araya getirerek; sorunları ve hataları birer utanç kaynağı değil, öğrenme fırsatı olarak görerek, tüm çalışanları organizasyonun öngördüğü "büyük fotoğrafın" içinde değerlendirerek; destek ve bilgi sağlayan sosyal sermaye ağını ve ilişkilerini geliştirerek yükseltiyor. Kısacası, yetenek ekonomisi kavramı, bilgi ekonomisinin bireysel ve kurumsal öğrenim boyutuna vurgu yapıyor. Yetenek ekonomisi, aslında öğrenen toplum demek!

TH: Sizce, yeteneğin genetik ile ilişkisi ne düzeyde? Sosyo-ekonomik gelişim, kültür, din, eğitim vs. yetenek gelişiminde ne kadar etkili?
Doğuştan getirdiğimiz yeteneklerimizin  çok daha fazlasını yaşarken öğreniyoruz. Yetenek ve yetenek gelişimi insanın öğrenmesi, kişisel/profesyonel gelişimiyle ilgilidir. Elbette bu süreçte işleyen genetik temeller var; ancak bütün olarak öğrenme ve gelişime odaklı bir sosyal süreçtir. Günümüzün rekabet dünyasında, ekonomik yönden başarılı ülkeler, bilgi ve yetenek üzerine kurulu toplumlardan oluşuyor.

TH: Yetenek ve yenilikçiliğin bazı ülkelerde yoğunlaşmış olmasının nedeni ne? Örneğin Avrupa ve Amerika'yı karşılaştırırsak...
Dünya, son 25 yıl içinde çok değişti. Ekonomik başarı, yüzyıllar boyunca, coğrafi konum, fiziksel değerler, siyasi ya da askeri güce bağlıydı. Günümüz dünyasında ise yetenek, bilgi ve yenilik, başarılı ekonomileri diğerlerinden ayırt eder bir noktaya geldi. Neden bazı ülkeler neredeyse aynı şartlardaki diğer bazı ülkelerden daha hızlı büyüyor? Neden bazı ülkeler "bilgi-zengini" de diğerleri "bilgi-fukarası"? Benzer AR-GE yatırımını yapıyorken, neden aynı ülkenin bazı sektörleri daha yenilik odaklı da diğerleri değil? İşte bunlar Dünya Bankası'nda her gün çarpıştığımız gelişim soruları. Cevapların bir kısmı yatırım ortamındaki farklarda ortaya çıkıyor. Bazıları ise tamamen kalite ve bir ülke ya da sektörün eğitim-öğretim içeriğiyle alakalı. Bazıları da ülkede girişimcilik ve yenilikçilik kültürünün var olup olmayışıyla ilişkili.

OECD'ye göre başarılı bilgi ekonomileri dört  yenilik kaynağına dayanıyor:
. Bilimsel ve teknik bilgi,
. Kullanıcı ile yapıcı arasındaki yenilikçi etkileşim ve güdüleme,
. Koordine bir sistem içindeki merkezileşmemiş modüler yenilikçi işler,
. Eğitim dâhil olmak üzere, bilgi ve iletişim teknolojilerinin yaygın uygulanışı.

Eğitim açısından baktığımızda, günümüz dünyasının temel meselesi, iyi eğitim alanlar ve alamayanlar arasındaki çatışma. Yetenek ile yenilik yoğunlaşmasındaki farklılaşmanın ve dengesizliğin nedeni de bu. Dünyada eğitime daha fazla önem verilmeye başlandıysa da az gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomilerde işgücü, tarım, aile girişimleri ve kayıt dışı ekonomide yer alıyor. Düşük yetenek seviyesindeki bu ülkeler, yüksek yetenekli "lider" ülkeler için hazırlanan teknolojiye yatırım ve adaptasyonda zorlanıyor.

TH: Türkiye halkının yetenek potansiyeli ve profili hakkında ne düşünüyorsunuz?
Türkiye çok etkileyici bir ülke. İnsanlar inanılmaz derecede çok çalışıyor, bu da, hem kendilerinin hem de tanıdıklarının eğitiminin üzerine müthiş artı değer katıyor. Dünyadaki iş pazarı hızla değişiyor. Son 25 yıldır iş hayatında en basitinden en kompleksine kadar bütün yeteneklere ihtiyaç duyuluyor. Ekonominin gelişmesiyle birlikte işverenler hâlihazırda çalışanlardan daha fazla beceri beklentisi içine giriyorlar. "Uzman düşünce" ve "karmaşık ilişki" yeteneklerine olan ihtiyaç artıyor. Bilgi odaklı Türkler, dünyanın herhangi bir ülkesindeki en iyilerle rekabet edebiliyorken birçoğu bunu yapamıyor. 15 yaşındaki Türk gençleriyle diğer ülkelerdeki yaşıtlarını karşılaştırdığımızda sistemin yaratıcı düşünmeyi yok ettiğini görüyoruz.

Dünyada olanlara baktığımızda, Türkiye iki sorunla karşı karşıya: İlki, işçiler AB'nin içinde rekabete hazır mı? İkincisi, Türk eğitim sisteminden mezun olanlar, bugünün ve geleceğin iş pazarına hazırlandı mı? Ne yazık ki, işsiz insanlar gösteriyor ki, Türkiye'nin okulları ve üniversiteleri, gençliği dünyadaki değişime hazırlamıyor. Özellikle, mezunların sahip olduğu yeteneklerle iş pazarının beklediği yetenekler arasında ciddi boyutta farklılıklar var. Bu, en önemlisi olmasa da, lise ve üniversite mezunlarındaki yüksek işsizlik oranının en önemli nedenlerinden biri. Sonuç olarak Türkiye, küresel rekabet için kendi işgücünü daha iyi hazırlamalı.

TH: Dünya Bankası olarak, neden Türkiye'nin eğitim sorunlarıyla bu kadar yakından ilgileniyorsunuz? Bu amaçla son dönemde bir rapor da yayınladınız.
Günümüz dünyası, hem ekonomik hem de sosyal açıdan hızla değişiyor. İşverenler, hem mezunlardan hem de var olan
çalışanlarından daha yüksek seviyede beceriler bekliyor. Ülkelerin kendilerine sormaları gereken asıl soru, kendi işgüçlerini ne kadar iyi yetiştirdikleri. Ülkeler, işgüçleriyle küreselleşen dünya ile rekabete girebileceğinden emin olmalı. Bu anlamda Türkiye'nin karşılaştığı en önemli konu, eğitim. Eğitim sisteminiz AB üyeliğine yardımcı olmaya ve küresel ekonomide başarıyla rekabet etmek için yeterli mi? Türkiye eğer Avrupa ile bütünleşmek ve Avrupa yaşam standartlarını yakalamak istiyorsa, toplumun eğitim kalitesini uluslararası seviyeye çıkarmaya ihtiyacı var. Dünya Bankası olarak, "Eğitim Sektörü Raporu"nda bunun nasıl yapılacağını araştırdık.  Bu çalışmada,  sorunları ve değişimi bir arada yaşayan Türk eğitim sistemini analiz edip, rekabetçi küresel ekonomi içinde tüm vatandaşlarınızı daha başarılı kılacak reformları tanımladık.

TH: Dünya Bankasına göre Türkiye'nin eğitim sorunları neler?
Türkiye'nin çözmesi gereken dok uz temel eğitim sorunu var:
. AB üyeleri bir kenara, Türkiye ile yakın gelire sahip ülkelere göre okul öncesi eğitim oranınız düşük,
. Lise eğitiminiz Avrupa'dan farklı, mezun oranlarınız düşük,
. Öğrencilerin daha iyi ve yüksek seviyede öğrenim görmeleri gerekiyor,
. Meslek eğitim sistemiz zayıf,
. Lise öğrenim çıktıları için en iyi ölçüm sistemin ne olduğuna karar verilmesi gerekiyor,
. Öğretmenlerin eğitiminde zayıf noktalar var. Uluslararası araştırmalar öğretmen kalitesinin eğitim kalitesini etkileyen en büyük faktör olduğunu ortaya koyuyor. Dolayısıyla öğretmenlerin hizmet öncesi eğitimi ve profesyonel gelişimleri, öğretim
tekniklerini güncelleştirmeleri açısından büyük önem taşıyor,
. Okullarda kaynak, otorite ve otonomi eksikliği var,
. Eğitim giderlerinizin gereğinden fazla olmasının nedeni, harcamaların doğru yapılmıyor olması. Bunun da eğitim sisteminde dengesizliğe ve eşitsizliğe neden oluyor,
. Türkiye'deki işgücünün hayat boyu öğrenme ve gelişim olanaklarının gereken önemi göremiyor.

Dünya Bankası Türkiye Temsilcisi Andrew Vorkink

Gençlerin yetenekleri pazarın ihtiyaçlarından uzak

Yetenek doğuştan gelen, genetik bir özellik midir? Yoksa dış unsurlarla mı gelişir, zenginleşir? Yetenek ekonomisinin bireyleri, nasıl bir ortamda yetişir? Yetenek ekonomisini yetiştiren eğitim sistemi, nasıl bir yapıya sahip olmalıdır? Eğitimciler nasıl bir eğitime tabi tutulmalıdır? Türkiye'nin eğitim sistemi, böyle bir ekonominin güçlü bir üyesi olmamız için gerekli altyapıyı oluşturabiliyor mu? Bugün köklü bir reform yapılması durumunda, etkilerini ne zaman görmeye başlayabiliriz? Bu bize, neleri kaybettirebilir, neleri kazandırabilir?

Dünya Bankası'nın gündeminde, Türkiye'nin yetenek gelişimine yönelik hararetli çalışmalar ve tartışmalar yaşanıyor. Dünya Bankası'nın geçtiğimiz aylarda tamamladığı, THEMA'nın diğer sayfalarında kapsamlı olarak görebileceğiniz "Eğitim Sektörü Çalışması" da bu yönde yapılan önemli çalışmalardan biri.

Dünyanın geleceğinde "stratejik önem taşıyan" Türkiye'de, yeteneğin, özellikle genç nüfusun yeteneğinin gelişimi, kritik bir
değer taşıyor. Kısa ve orta vadede, bu yönde daha fazla somut adım atılması ve köklü bir değişim için harekete geçilmesi konusunda önemli mesajlar var.

Dünya Bankası Türkiye Temsilcisi Andrew Vorkink ile yetenek ekonomisi, Türkiye ve eğitim sistemi üzerine konuştuk.

TH: Bilgi ekonomisinden sonra tartışılmaya başlanan "yetenek ekonomisi"ni nasıl değerlendiriyorsunuz? Geleceğin ekonomisinde "yetenek" ne tür bir anlam ve önem ifade edecek?
Bilgi ekonomisinde zenginlik şu koşullara bağlıdır:  Ekonomik gelişim, rekabet gücü, tüketici talep ve isteklerini bilmek, ekonominin
ve pazarın değişimine göre yeni işler/beceriler geliştirebilmek. Bu koşulları yaratan ise bireyler ve yenilikçi yaklaşımla, birlikte öğrenme kültürüyle, zaman içinde yeni bilgileri paylaşabilen, yaratabilen ve uygulayabilen organizasyonlardır. Bilgi ekonomisi organizasyonları, üyelerinin becerilerini ömür boyu artırıp geliştirerek, öğrenme ve iletişim kurmanın önündeki duvarları kaldırarak; yoğun, heterojen ve esnek grup yapılarında insanları bir araya getirerek; sorunları ve hataları birer utanç kaynağı değil, öğrenme fırsatı olarak görerek, tüm çalışanları organizasyonun öngördüğü "büyük fotoğrafın" içinde değerlendirerek; destek ve bilgi sağlayan sosyal sermaye ağını ve ilişkilerini geliştirerek yükseltiyor. Kısacası, yetenek ekonomisi kavramı, bilgi ekonomisinin bireysel ve kurumsal öğrenim boyutuna vurgu yapıyor. Yetenek ekonomisi, aslında öğrenen toplum demek!

TH: Sizce, yeteneğin genetik ile ilişkisi ne düzeyde? Sosyo-ekonomik gelişim, kültür, din, eğitim vs. yetenek gelişiminde ne kadar etkili?
Doğuştan getirdiğimiz yeteneklerimizin  çok daha fazlasını yaşarken öğreniyoruz. Yetenek ve yetenek gelişimi insanın öğrenmesi, kişisel/profesyonel gelişimiyle ilgilidir. Elbette bu süreçte işleyen genetik temeller var; ancak bütün olarak öğrenme ve gelişime odaklı bir sosyal süreçtir. Günümüzün rekabet dünyasında, ekonomik yönden başarılı ülkeler, bilgi ve yetenek üzerine kurulu toplumlardan oluşuyor.

TH: Yetenek ve yenilikçiliğin bazı ülkelerde yoğunlaşmış olmasının nedeni ne? Örneğin Avrupa ve Amerika'yı karşılaştırırsak...
Dünya, son 25 yıl içinde çok değişti. Ekonomik başarı, yüzyıllar boyunca, coğrafi konum, fiziksel değerler, siyasi ya da askeri güce bağlıydı. Günümüz dünyasında ise yetenek, bilgi ve yenilik, başarılı ekonomileri diğerlerinden ayırt eder bir noktaya geldi. Neden bazı ülkeler neredeyse aynı şartlardaki diğer bazı ülkelerden daha hızlı büyüyor? Neden bazı ülkeler "bilgi-zengini" de diğerleri "bilgi-fukarası"? Benzer AR-GE yatırımını yapıyorken, neden aynı ülkenin bazı sektörleri daha yenilik odaklı da diğerleri değil? İşte bunlar Dünya Bankası'nda her gün çarpıştığımız gelişim soruları. Cevapların bir kısmı yatırım ortamındaki farklarda ortaya çıkıyor. Bazıları ise tamamen kalite ve bir ülke ya da sektörün eğitim-öğretim içeriğiyle alakalı. Bazıları da ülkede girişimcilik ve yenilikçilik kültürünün var olup olmayışıyla ilişkili.

OECD'ye göre başarılı bilgi ekonomileri dört  yenilik kaynağına dayanıyor:
. Bilimsel ve teknik bilgi,
. Kullanıcı ile yapıcı arasındaki yenilikçi etkileşim ve güdüleme,
. Koordine bir sistem içindeki merkezileşmemiş modüler yenilikçi işler,
. Eğitim dâhil olmak üzere, bilgi ve iletişim teknolojilerinin yaygın uygulanışı.

Eğitim açısından baktığımızda, günümüz dünyasının temel meselesi, iyi eğitim alanlar ve alamayanlar arasındaki çatışma. Yetenek ile yenilik yoğunlaşmasındaki farklılaşmanın ve dengesizliğin nedeni de bu. Dünyada eğitime daha fazla önem verilmeye başlandıysa da az gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomilerde işgücü, tarım, aile girişimleri ve kayıt dışı ekonomide yer alıyor. Düşük yetenek seviyesindeki bu ülkeler, yüksek yetenekli "lider" ülkeler için hazırlanan teknolojiye yatırım ve adaptasyonda zorlanıyor.

TH: Türkiye halkının yetenek potansiyeli ve profili hakkında ne düşünüyorsunuz?
Türkiye çok etkileyici bir ülke. İnsanlar inanılmaz derecede çok çalışıyor, bu da, hem kendilerinin hem de tanıdıklarının eğitiminin üzerine müthiş artı değer katıyor. Dünyadaki iş pazarı hızla değişiyor. Son 25 yıldır iş hayatında en basitinden en kompleksine kadar bütün yeteneklere ihtiyaç duyuluyor. Ekonominin gelişmesiyle birlikte işverenler hâlihazırda çalışanlardan daha fazla beceri beklentisi içine giriyorlar. "Uzman düşünce" ve "karmaşık ilişki" yeteneklerine olan ihtiyaç artıyor. Bilgi odaklı Türkler, dünyanın herhangi bir ülkesindeki en iyilerle rekabet edebiliyorken birçoğu bunu yapamıyor. 15 yaşındaki Türk gençleriyle diğer ülkelerdeki yaşıtlarını karşılaştırdığımızda sistemin yaratıcı düşünmeyi yok ettiğini görüyoruz.

Dünyada olanlara baktığımızda, Türkiye iki sorunla karşı karşıya: İlki, işçiler AB'nin içinde rekabete hazır mı? İkincisi, Türk eğitim sisteminden mezun olanlar, bugünün ve geleceğin iş pazarına hazırlandı mı? Ne yazık ki, işsiz insanlar gösteriyor ki, Türkiye'nin okulları ve üniversiteleri, gençliği dünyadaki değişime hazırlamıyor. Özellikle, mezunların sahip olduğu yeteneklerle iş pazarının beklediği yetenekler arasında ciddi boyutta farklılıklar var. Bu, en önemlisi olmasa da, lise ve üniversite mezunlarındaki yüksek işsizlik oranının en önemli nedenlerinden biri. Sonuç olarak Türkiye, küresel rekabet için kendi işgücünü daha iyi hazırlamalı.

TH: Dünya Bankası olarak, neden Türkiye'nin eğitim sorunlarıyla bu kadar yakından ilgileniyorsunuz? Bu amaçla son dönemde bir rapor da yayınladınız.
Günümüz dünyası, hem ekonomik hem de sosyal açıdan hızla değişiyor. İşverenler, hem mezunlardan hem de var olan
çalışanlarından daha yüksek seviyede beceriler bekliyor. Ülkelerin kendilerine sormaları gereken asıl soru, kendi işgüçlerini ne kadar iyi yetiştirdikleri. Ülkeler, işgüçleriyle küreselleşen dünya ile rekabete girebileceğinden emin olmalı. Bu anlamda Türkiye'nin karşılaştığı en önemli konu, eğitim. Eğitim sisteminiz AB üyeliğine yardımcı olmaya ve küresel ekonomide başarıyla rekabet etmek için yeterli mi? Türkiye eğer Avrupa ile bütünleşmek ve Avrupa yaşam standartlarını yakalamak istiyorsa, toplumun eğitim kalitesini uluslararası seviyeye çıkarmaya ihtiyacı var. Dünya Bankası olarak, "Eğitim Sektörü Raporu"nda bunun nasıl yapılacağını araştırdık.  Bu çalışmada,  sorunları ve değişimi bir arada yaşayan Türk eğitim sistemini analiz edip, rekabetçi küresel ekonomi içinde tüm vatandaşlarınızı daha başarılı kılacak reformları tanımladık.

TH: Dünya Bankasına göre Türkiye'nin eğitim sorunları neler?
Türkiye'nin çözmesi gereken dok uz temel eğitim sorunu var:
. AB üyeleri bir kenara, Türkiye ile yakın gelire sahip ülkelere göre okul öncesi eğitim oranınız düşük,
. Lise eğitiminiz Avrupa'dan farklı, mezun oranlarınız düşük,
. Öğrencilerin daha iyi ve yüksek seviyede öğrenim görmeleri gerekiyor,
. Meslek eğitim sistemiz zayıf,
. Lise öğrenim çıktıları için en iyi ölçüm sistemin ne olduğuna karar verilmesi gerekiyor,
. Öğretmenlerin eğitiminde zayıf noktalar var. Uluslararası araştırmalar öğretmen kalitesinin eğitim kalitesini etkileyen en büyük faktör olduğunu ortaya koyuyor. Dolayısıyla öğretmenlerin hizmet öncesi eğitimi ve profesyonel gelişimleri, öğretim
tekniklerini güncelleştirmeleri açısından büyük önem taşıyor,
. Okullarda kaynak, otorite ve otonomi eksikliği var,
. Eğitim giderlerinizin gereğinden fazla olmasının nedeni, harcamaların doğru yapılmıyor olması. Bunun da eğitim sisteminde dengesizliğe ve eşitsizliğe neden oluyor,
. Türkiye'deki işgücünün hayat boyu öğrenme ve gelişim olanaklarının gereken önemi göremiyor.